Eritrea — thành phố có rạp chiếu phim, cao nguyên có dấu chân cũ

Kể qua tư liệu công khai, có AI hỗ trợ biên soạn; không phải ghi chép chuyến đi trực tiếp.

Trong hồ sơ về một thành phố châu Phi, rạp chiếu phim có thể là điểm dừng quan trọng. Asmara, thủ đô Eritrea trên cao nguyên hơn hai nghìn mét, giữ nhiều công trình hiện đại đầu thế kỷ XX: nhà ở, cửa hàng, rạp phim, cơ sở công nghiệp và các công trình tôn giáo. Quy hoạch thành phố trải qua nhiều giai đoạn dưới thời thuộc địa Italy. Hồ sơ Asmara.

Nhìn đường phố đều đặn và mặt tiền rõ hình khối, ta có thể chú ý đến thẩm mỹ trước. Tuy vậy, hồ sơ cũng nói tới những nguyên tắc phân chia chức năng và phân biệt chủng tộc trong quy hoạch thuộc địa. Hiểu vẻ đẹp không buộc ta bỏ qua bất công từng gắn với không gian ấy. Thành phố về sau còn trở thành một phần ký ức và bản sắc của người Eritrea.

Từ sơ đồ phố, ta chuyển sang mặt bằng cao nguyên Qohaito. Nơi đây nằm cao hơn nữa, với vách dốc và nhiều dấu tích khảo cổ liên quan mạng lưới trao đổi giữa cảng Adulis, vùng cao và Aksum. Hồ sơ do Eritrea đề xuất thuộc Danh sách dự kiến UNESCO, cần phân biệt với Asmara đã được ghi danh Di sản Thế giới.

Dấu tích kiến trúc xưa không đứng ngoài đời sống kéo dài sau đó. Người Saho đã sinh sống trên cao nguyên qua nhiều thế kỷ, với nông nghiệp và chăn nuôi thích nghi điều kiện địa phương. Một cảnh quan khảo cổ vì vậy có cả câu hỏi về người từng dựng nhà lẫn người tiếp tục sử dụng đất.

Đặt rạp chiếu phim và cao nguyên cạnh nhau, em thử tìm hai thước thời gian. Một thước đánh dấu những thay đổi quy hoạch trong vài chục năm; thước kia theo dấu cư trú và trao đổi qua nhiều thế kỷ. Điều tò mò nhất có thể là cách cả hai cùng giữ quan hệ với độ cao. Núi không chỉ tạo đường chân trời đẹp; nó ảnh hưởng đến nơi người ta sống, cách đi lại và những câu chuyện được giữ lại trên mặt đất.

Nguồn đã đọc

Đối chiếu ngày 20/10/2026: UNESCO — Asmara: A Modernist African City; UNESCO — Qoahito Cultural Landscape, Danh sách dự kiến.